Sự hình thành tinh thần khoa học

(TBKTSG) - Khởi đi từ việc phân tích những chướng ngại gặp phải trong tư duy tiền khoa học từ thế kỷ 18 trở về thời cổ đại, triết gia, nhà khoa học luận Pháp Gaston Bachelard (1884-1962) đã góp phần phân tâm luận về sự hình thành những hiểu biết khách quan, điều mà chúng ta vẫn gọi là tư duy khoa học! Bởi “đặt ra vấn đề nhận thức khoa học tức là nói đến những chướng ngại”, nên ghi nhận sự vượt thoát những chướng ngại để đạt đến sự sáng tỏ trong hiểu biết cũng là cách trả lời cho hai câu hỏi: điều kiện nào hình thành khoa học và khoa học là gì? Điều đó giúp người đọc hiểu vì sao Bachelard chọn phương pháp quy nạp (chứ không phải diễn dịch chủ quan) để xử lý vấn đề trong cuốn sách. Những chướng ngại nhận thức được ông nhắc đến, vốn được xem là “vùng tối của khoa học” tồn tại hàng ngàn năm trong lịch sử loài người, là gì? Gaston Bachelard chỉ ra: 1. Chướng ngại kinh nghiệm trực quan (dựa vào kinh nghiệm cảm xúc thiếu phê phán); 2. Chướng ngại hiểu biết tổng quát (sự phổ quát hóa vội vã và dễ dãi những triết lý dẫn đến sự thỏa mãn trí tuệ và khóa chặt tư tưởng, tê liệt tư duy khoa học); 3. Chướng ngại ngôn ngữ (sự khuếch đại quá đà những hình ảnh quen thuộc bằng ngôn từ); 4. Chướng ngại hiểu biết thống nhất và thực dụng (phổ quát hóa, quy định sự hiểu biết và hướng đến ý nghĩa hiện hữu, ứng dụng - cho rằng khoa học phải phục vụ mụ...

Điểm Sách - Báo | Nguyễn Vĩnh Nguyên | Monday, 12 April 2010